واااااااای، آبرویم رفت، آبروی آبا و اجدادیمان را به باد نده،  خجالت بکش بی حیا،  دختر باید عفت داشته باشد و … جملاتی است که بارها و بارها در بحث و جدل های بین فرزندان و پدر و مادرها دیده میشود.

اما سوال این است که آیا مسایل اخلاقی ، همان عرف است که همواره در طول تاریخ متغیر بوده یا اخلاق پایه و منبعی ثابت است که همواره باید سرمایه انسانها باشد؟

شاید عنوان ادب برای اخلاق چندان تعبیر مناسبی به نظر نرسد؛ چرا که ادب که  لغتی غنی است، اما بسیار کلی و گاه مبهم است و در هر عرصه ای از تاریخ به شکلی نمود می یابد و ما گاه به طور عمدی یا سهوی این پوسته ی خارجی را که اخلاق است با هسته ی داخلی و مغز آن، یعنی ادب، اشتباه می گیریم و لذا فراموش می کنیم که بین ادب و عرف مرز قایل شویم؛ مرزهایی که بنا بر تاریخ ، فرهنگ(فردی و عمومی)، زبان(؟)، ملیت، حکومت و تعصباتی که ویژه هر عصر وشخص و نسلی است، همواره تغییر می کند.

بی اهمیت شمردن این بحث و گاه به تمسخر اندیشیدن راجع به رسوم  گذشته -  که به قول دکتر شریعتی: خیلی «نیمه روشنفکرانه» خواهد بود اگر، بدون اطلاع کافی و بررسی عمیقانه، تنها با شانه بالا انداختن و خم احمقانه به ابرو دادن، همه ی عقاید و تجربیات غیر علمی قدما و کلیه ی آثار شگفت انگیز و اسرارآمیزی را که به نام علوم غریبه وجود دارد به دور اندازیم و بدان نیندیشیم.- مشکلات اجتناب ناپذیری  برای نسل ها به همراه می آورد.

در پایان می خواهم سخنم را، با تعبیری مشابه از ادب، با جمله ی زیبای دکتر در مقدمه ی کتاب سلمان پاک به پایان برسانم که شاید زیباترین و درست ترین پاسخ نیز باشد که:

«زمان نه تنها زوایای دید، ابعاد ادراک و احساس را تغییر می دهد بلکه ارزش ها، سلیقه ها، حساسیت ها و ذایقه ها و شامه ها را نیز بی رحمانه می کشد و میزایاند و از این رو نه تنها جهان عناصر بلکه، با سرانگشت توانا و خستگی نشناس زمان؛ عالم ارواح و افکار و عواطف نیز محل کون و فساد دایمی است.»